Bingöl Genç ile Diyarbakır Lice-Kulp hattındaki Sarım Çayı üzerinde planlanan Birsu HES projesini, yöre itirazlarını, ÇED ve yargı sürecini derler.
Dosyanın kapsamı
Bingöl Genç ile Diyarbakır Lice-Kulp hattındaki Sarım Çayı üzerinde planlanan Birsu HES projesini, yöre itirazlarını, ÇED ve yargı sürecini derler.
Temel bulgular
Sarım Çayı, Dicle havzasının HES baskısına uğramamış önemli kollarından biri olarak tanımlanmıştır.
Birsu projesinin regülatör, bent, tünel, yükleme havuzu, cebri boru, kırma-eleme ve beton tesisleri gibi çok sayıda bileşen içerdiği kaynaklarda belirtilmektedir.
Yöre halkı Halkın Katılımı Toplantısı’nda projeye karşı çıktığını ifade etmiş; toplantının etkilenecek köylerde değil Genç ilçe merkezinde yapılması ve itirazların ÇED raporuna yansıtılmaması eleştirilmiştir.
2023’te mahkeme keşfi yapıldı. 31 Mart 2024’te ÇED olumlu kararının iptali duyuruldu. Ancak Danıştay 4. Dairesi 2025’te bu kararı bozarak yeni bilirkişi heyeti ve keşif istemiştir. 2026 tarihli sosyal medya kayıtlarında projenin sona erdiği belirtilse de nihai resmî karar belgesi arşive alınmadan kesin sonuç yazılmamalıdır.
Kaynaklarda endemik bitkiler, su samuru, tarihi yerleşimler, içme ve sulama suyu, köylerin geçim kaynakları ve olası yerinden edilme etkileri birlikte gündeme getirilmiştir.
Belgelendirilebilen kronoloji
Tarih Gelişme
30.01.2023 Sarım Havzası ve yöre itirazları geniş haber dosyasına konu oldu.
18.10.2023 Bilirkişi keşfi yapıldı; projenin hukuka aykırı olduğu savunuldu.
31.03.2024 ÇED olumlu kararının iptal edildiği duyuruldu.
23.07.2025 Danıştay bozması sonrası yeniden keşif yapılacağı açıklandı.
18.06.2026 Projenin sona erdiğine ilişkin kamuoyu duyuruları yayımlandı; resmî belge teyidi gereklidir.
ÇEV-DER açısından kayıt değeri
Dava sürecindeki değişiklikler nedeniyle bu dosyada her kararın tarihi, mahkemesi, dosya numarası ve kesinleşme durumu ayrı alanlarda tutulmalıdır. “İptal edildi” haberleri yargısal süreç tamamlanmadan nihai sonuç gibi etiketlenmemelidir.
Ekolojik ve yönetsel değerlendirme
ÇED sürecinde katılım, yalnız toplantı yapılmış olmasıyla tamamlanmaz; etkilenecek yerleşimlere erişim, görüşlerin kaydı ve gerekçeli değerlendirilmesi gerekir.
Projenin tüm bileşenleri ve havzadaki maden-ocak faaliyetleriyle kümülatif etkisi değerlendirilmelidir.
Arşive eklenmesi gereken kurum içi materyaller
Tam ÇED raporu; köylerin itiraz dilekçeleri; toplantı tutanakları; bilirkişi raporları; ilk derece ve Danıştay kararları; güncel resmî proje durumu; DOĞÇEP toplantı kararları ve saha fotoğrafları